रेखराज बस्नेत—एउटा यस्तो नाम, जसको जीवनयात्रा केवल व्यक्तिगत सफलता र उपलब्धिको कथा होइन; यो शिक्षा, समाजसेवा, संघर्ष, समर्पण र निरन्तर कर्मको कथा हो।
वि.सं. २०४४ सालदेखि लिखुपिके क्षेत्रमा स्थायी रूपमा रहेर शिक्षा क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुभएका रेखराज बस्नेतले आफ्नो जीवनका महत्वपूर्ण चार दशकभन्दा बढी समय शिक्षाको विकास र सामाजिक सेवामा समर्पित गर्नुभएको छ। विद्यार्थी जीवनदेखि नै लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा सहभागी हुँदै शिक्षकहरूको हकहितका लागि संघर्ष गर्नुभएका उहाँले शिक्षण पेशाबाट सेवा निवृत्त भएपछि पनि विश्राम लिनुभएन। गाउँमै लगानी गरेर रोजगारी सिर्जना गर्दै र अहिले लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै नेपाली कांग्रेसमार्फत सार्वजनिक तथा राजनीतिक जीवनमा अगाडि बढिरहनुभएको छ।
उहाँको जीवनलाई हेर्दा एउटा कुरा स्पष्ट देखिन्छ—जीवनमा विश्राम होइन, निरन्तर कर्म नै उहाँको पहिचान बनेको छ।
शिक्षा क्षेत्रमा चार दशकभन्दा लामो समर्पण
रेखराज बस्नेतज्यूको शैक्षिक योग्यता स्नातकोत्तर तहसम्म रहेको छ। उहाँले करिब ४० वर्षको अध्यापन अनुभव हासिल गर्नुभएको छ र वि.सं. २०४४ सालदेखि लामो समय स्थायी रूपमा निरन्तर शिक्षण सेवामा रहनुभएको छ।
लिखुपिकेको शिक्षा क्षेत्रमा उहाँको योगदान केवल कक्षा कोठामा विद्यार्थी पढाउने कार्यमा मात्र सीमित रहेन। विद्यालयको स्थापना, स्तरोन्नति, व्यवस्थापन, भौतिक पूर्वाधार निर्माण, विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउनेदेखि समग्र शैक्षिक वातावरण सुधारसम्म उहाँले सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नुभयो।
जनसेवा निम्न माध्यमिक विद्यालयमा नेतृत्व
लिखुपिके गाउँपालिका–४ स्थित श्री जनसेवा निम्न माध्यमिक विद्यालयमा प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हाल्दै उहाँले विद्यालयको शैक्षिक तथा प्रशासनिक व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो।
जनसेवा प्राथमिक विद्यालयको स्तरोन्नति
उहाँको पहल र योगदानमा श्री जनसेवा प्राथमिक विद्यालयलाई निम्न माध्यमिक तहमा स्तरोन्नति गर्न महत्वपूर्ण भूमिका रह्यो। शिक्षा क्षेत्रमा पुर्याउनुभएको योगदानको कदरस्वरूप तत्कालीन सोलुखुम्बु जिल्लाबाट पहिलोपटक रु. २५,००० पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो।
यो सम्मान उहाँको व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा पनि लिखुपिकेको शिक्षा विकासमा उहाँले पुर्याएको योगदानको एउटा सार्वजनिक पहिचान थियो।
हिमगंगा माध्यमिक विद्यालयमा महत्वपूर्ण योगदान
श्री हिमगंगा माध्यमिक विद्यालयमा प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हाल्दा विद्यालयको व्यवस्थापन तथा सञ्चालनमा देखिएका समस्यालाई समाधान गर्दै विद्यालयलाई व्यवस्थित रूपमा अगाडि बढाउन उहाँले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो।
विद्यालयलाई उच्च माध्यमिक तहमा स्तरोन्नति गर्न आवश्यक सिफारिस, समन्वय र पहलमा समेत उहाँको योगदान रहयो
।
विद्यालयको भौतिक विकासका लागि विभिन्न दातृ संस्था तथा सहयोगी निकायसँग समन्वय र अनुरोध गरी विद्यालय भवन, शौचालयलगायतका संरचना निर्माण गर्न उहाँले पहल गर्नुभयो।
संस्थापक सदस्यका रूपमा भूमिका
उहाँ श्री हिमगंगा माध्यमिक विद्यालय तथा विद्यादात्री प्राथमिक विद्यालयका संस्थापक सदस्यका रूपमा समेत शिक्षा विकाससँग जोडिनुभएको छ।
पुस्तक तथा शैक्षिक सामग्रीको पहुँच विस्तार
लिखुपिकेमा उहाँले सुरु गर्नुभएको स्टेसनरी तथा पुस्तकालय सेवाले लामो समयसम्म विद्यार्थीहरूलाई पाठ्यपुस्तक तथा शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउने महत्वपूर्ण माध्यमको काम गर्यो।
उहाँको पहल र व्यक्तिगत सहयोगबाट उपलब्ध भएका पुस्तक तथा पाठ्यसामग्री प्रयोग गरेर धेरै विद्यार्थीले आफ्नो शैक्षिक यात्रा अघि बढाए। आज पनि त्यसको प्रभाव र स्मरण लिखुपिकेको शैक्षिक क्षेत्रमा देख्न सकिन्छ।
व्यक्तिगत खर्चबाट समेत शिक्षा क्षेत्रमा सहयोग
तत्कालीन विद्यादात्री प्राथमिक विद्यालयको भवन निर्माणमा आफ्नै व्यक्तिगत खर्चबाट सहयोग गर्नुभएको थियो। धेरै विद्यार्थीलाई आफ्नै खर्चमा शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउनुका साथै शिक्षा क्षेत्रको विकासका लागि विभिन्न समयमा आर्थिक सहयोग तथा चन्दा समेत प्रदान गर्नुभएको छ।
यसरी हेर्दा उहाँले शिक्षा क्षेत्रलाई केवल आफ्नो पेशा बनाएर बस्नुभएन; शिक्षालाई सामाजिक दायित्व र समुदाय निर्माणको माध्यमका रूपमा ग्रहण गर्नुभयो।
गाउँपालिकाको शिक्षा शाखा प्रमुखका रूपमा योगदान
लिखुपिके गाउँपालिकाको शिक्षा शाखा प्रमुखको जिम्मेवारीमा रहँदा उहाँले विद्यालयहरूको सुधार, शैक्षिक व्यवस्थापन तथा विद्यार्थीको नतिजा सुधारका लागि काम गर्नुभयो।
विद्यालयको शैक्षिक वातावरण सुधार, व्यवस्थापनमा सहजीकरण र गुणस्तरीय शिक्षाका लागि आवश्यक समन्वयमा उहाँको भूमिका रह्यो।
यस क्रममा उहाँले आफ्नो लामो शिक्षण अनुभवलाई प्रशासनिक जिम्मेवारीसँग जोडेर गाउँपालिकाको शिक्षा क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन योगदान दिनुभयो।
विद्यार्थी जीवनदेखि लोकतान्त्रिक आन्दोलनसम्म
रेखराज बस्नेतज्यूको जीवन शिक्षा क्षेत्रमा मात्र सीमित रहेन।
वि.सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा विद्यार्थी जीवनमै पञ्चायती व्यवस्थाको विरुद्ध र बहुदलीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको पक्षमा उहाँ सहभागी हुनुभएको थियो। लोकतान्त्रिक व्यवस्था र नागरिक अधिकारप्रतिको उहाँको सरोकार त्यही समयदेखि सार्वजनिक जीवनसँग जोडिएको देखिन्छ।
शिक्षकहरूको हकहितका लागि संघर्ष
लामो समय शिक्षक संघमा आबद्ध रही शिक्षकहरूको हकहित, अधिकार र पेशागत सम्मानका लागि उहाँले निरन्तर भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। शिक्षण पेशालाई केवल आफ्नो व्यक्तिगत रोजगारीका रूपमा नलिएर शिक्षक समुदायको पेशागत अधिकार र सम्मानसँग जोड्दै उहाँले लामो समयसम्म शिक्षकहरूको पक्षमा आवाज उठाउनुभयो।
सेवा निवृत्तिपछि पनि विश्राम भएन
शिक्षा सेवाबाट निवृत्त भएपछि धेरैका लागि जीवनको सक्रिय चरण समाप्त भएको मानिन्छ। तर रेखराज बस्नेतज्यूको जीवनमा भने त्यसो भएन।सेवा निवृत्तिपछि पनि उहाँले ठूलो लगानीसहित गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्यले काष्ठ उद्योग तथा कृषि फार्म सञ्चालन गर्नुभयो।
यसले उहाँको गाउँप्रतिको लगाव, श्रमप्रतिको सम्मान र स्थानीय स्तरमै रोजगारी तथा आर्थिक गतिविधि सिर्जना गर्ने सोचलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। अर्थात्, उहाँको लागि सेवा निवृत्ति भनेको कर्मबाट विश्राम होइन, कर्मको अर्को अध्यायको सुरुवात बन्यो।
अब जनसेवा र जीवनलाई सार्थक बनाउने यात्रामा
शिक्षा क्षेत्रमा चार दशकभन्दा बढी समय समर्पित गरेपछि पनि रेखराज बस्नेतज्यू आफ्नो सामाजिक जिम्मेवारीबाट पछि हट्नुभएको छैन। हाल उहाँ जनसेवा र आफ्नो जीवनलाई अझ सार्थक तथा प्रेरणादायी बनाउने उद्देश्यसहित लोकतान्त्रिक दल नेपाली कांग्रेसमार्फत सार्वजनिक तथा राजनीतिक जीवनमा अगाडि बढ्नुभएको छ।
शिक्षकको रूपमा समाजलाई ज्ञान दिनुभयो, शिक्षक संघमार्फत पेशागत हकहितका लागि आवाज उठाउनुभयो, लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा सहभागी हुनुभयो, विद्यालय निर्माण र विकासमा योगदान गर्नुभयो, गाउँपालिकाको शिक्षा क्षेत्रको नेतृत्व गर्नुभयो र सेवा निवृत्तिपछि पनि गाउँमै उद्योग तथा कृषि कर्ममार्फत रोजगारी सिर्जनामा लागिरहनुभयो।
अब उहाँको यात्रा जनसेवा र सार्वजनिक जीवनको अर्को चरणतर्फ अघि बढिरहेको छ।
निष्कर्ष : कर्मबाट चिनिएको जीवन
रेखराज बस्नेतज्यूको जीवनलाई एउटा वाक्यमा भन्नुपर्दा—
“विश्रामभन्दा कर्म रोज्ने, अवसरभन्दा जिम्मेवारी रोज्ने र व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा सामूहिक हितलाई प्राथमिकता दिने जीवनयात्रा।”
चार दशकभन्दा लामो शिक्षा सेवा, विद्यालय विकासमा योगदान, विद्यार्थीप्रतिको जिम्मेवारी, शिक्षकहरूको हकहितका लागि संघर्ष, लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा सहभागिता, गाउँपालिकाको शिक्षा प्रशासनमा नेतृत्व, सेवा निवृत्तिपछि पनि गाउँमै रोजगारी सिर्जनाको प्रयास र अहिले जनसेवाको भावनासहित सार्वजनिक जीवनमा सक्रियता—यी सबै पक्षले उहाँको जीवनयात्रालाई एउटा निरन्तर कर्मयात्राका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्।
लिखुपिकेको शिक्षा क्षेत्रको विकासमा उहाँले पुर्याउनुभएको योगदान केवल एउटा पुस्तासँग सीमित छैन। उहाँले निर्माण गर्न खोज्नुभएको विद्यालय, उपलब्ध गराउनुभएको पुस्तक, सहयोग गर्नुभएको विद्यार्थी, अघि बढाउनुभएको शैक्षिक संस्था र शिक्षाका लागि बिताउनुभएको जीवनले आगामी पुस्तासम्म प्रभाव पार्नेछ।
जीवनमा विश्राम नलिई निरन्तर कर्ममा विश्वास गर्ने रेखराज बस्नेतको यो यात्रा केवल उहाँको व्यक्तिगत यात्रा होइन—यो शिक्षा, समाजसेवा र जनसेवामार्फत जीवनलाई सार्थक बनाउने एउटा प्रेरणादायी यात्रा हो।
“शिक्षाबाट सेवा, संघर्षबाट अनुभव र कर्मबाट समाज—यही हो रेखराज बस्नेतको विश्रामविहीन जीवनयात्रा।”
उहाँको जीवनको मूल सन्देश एउटै छ—
“सेवा गर्ने जीवनमा विश्राम हुँदैन; जिम्मेवारी फेरिन सक्छ, तर समाजप्रतिको समर्पण फेरिँदैन।”
